you're reading...
Kiểm soát chất lượng, Thống kê ứng dụng, Xác suất thống kê

Độ biến thiên của chất lượng

Biến thiên hiểu nôm nà là sự thay đổi, sự khác nhau. Khái niệm biến thiên là một phần bản chất của thế giới này, một trong những quy luật phổ biến của tự nhiên. Không có bất cứ hai đối tượng nào tồn tại giống y hệt nhau cho dù chúng cùng một phân loại. Khi mức độ biến thiên lớn, chúng ta có thể thấy, cảm nhận được ví dụ như khi chúng ta quan sát chiều cao của con người, kích thước các con vật…Trong rất nhiều trường hợp, sự biến thiên, khác nhau giữa các đối tượng rất nhỏ đến mức ta cảm giác chúng là như nhau. Lúc này con người cần phải dùng dụng cụ đo để đo mức độ khác nhau giữa các vật. Nếu khi đo ta có hai đối tượng có cùng giá trị đo thì sao? Ta có thể xem chúng đồng nhất không và tại sao? Câu trả lời là KHÔNG. Vấn đề nằm ở chỗ giới hạn của dụng cụ đo. Nếu ta có một dụng cụ đo với độ chính xác hơn, ta sẽ thấy có sự khác nhau giữa hai đối tượng. Do vậy, khả năng của dụng cụ đo sẽ quyết định khả năng kiểm soát độ biến thiên.

Biến thiên, nó là cái mà con người không thể tránh được nhưng có thể kiểm soát được nếu chúng ta hiểu được nguyên nhân và nắm được các công cụ kiểm soát. Nói đến biến thiên, ta cũng thường liên tưởng đến khái niệm phương sai, diễn tả mức độ phân tán của một biến ngẫu nhiên so với giá trị trung bình, đại lượng diễn tả xu thế hội tụ của các giá trị đo. Trong lĩnh vực quản lý chất lượng, độ biến thiên đề cập đến sự khác biệt của các giá trị đo của bất kỳ thông số chất lượng nào của sản phẩm. Hay nói cách khác, chất lượng của sản phẩm luôn không đồng nhất. Vấn đề là chúng khác nhau như thế nào và làm sao để độ biến thiên của chất lượng nằm ở mức càng nhỏ càng tốt.

Khi kiểm soát chất lượng sản phẩm, độ biến thiên có thể được phân loại làm ba nhóm sau:

(1) Biến thiên trong nội một chi tiết sản phẩm: phản ánh sự khác nhau về chất lượng trong nội bộ một chi tiết nào đó ví dụ như độ bóng của hai vị trí trên bề mặt một chi tiết nào đó không giống nhau hoặc kích thước hai cạnh đối nhau của một chi tiết hình chữ nhật không bằng nhau…

(2) Biến thiên giữa các chi tiết sản phẩm khác nhau: xảy ra khi so sánh các chi tiết được sản xuất trong cùng một điều kiện chẳng hạn như độ bền của các bóng đèn trong một mẻ sản xuất sẽ không giống nhau..

(3) Biến thiên theo thời gian: Loại biến thiên này phản ánh sự thay đổi chất lượng theo thời gian trong ngày. Ví dụ chất lượng dịch vụ của một cửa hàng vào buổi sáng sớm sẽ khác với thời điểm chuẩn bị ăn trưa, và cũng sẽ khác với lúc chiều tối vì sẽ phụ thuộc vào trạng thái của các nhân viên. Hoặc với máy móc, một lưỡi dao cắt khi mới mài sau một ngày hoạt động sẽ cùn bớt đi và điều này sẽ ảnh hưởng đến ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm cắt.

Về nguyên nhân của biến thiên, trong bất cứ quá trình nào cũng có thể được quy về bốn nhóm yếu tố chính: (1) Trang thiết bị, (2) Nguyên vật liệu, (3) Môi trường và (4) Con người.

1) Trang thiết bị: Tất cả các công cụ, máy móc, thiết bị dùng để sản xuất ra sản phẩm đều góp phần tạo ra sự biến thiên về chất lượng, các loại thiết bị khác nhau thì có mức độ biến thiên khác nhau, thậm chí lưu ý rằng cùng một thiết bị cũng gây ra biến thiên ở các sản phẩm khác nhau. Thiết bị thủ công, thô sơ thường gây biến thiên lớn hơn thiết bị công nghệ cao, độ tự động hóa cao. Một sản phẩm khi trải qua một quá trình sản xuất sẽ “thừa kế” tất cả các nguồn gây ra biến thiên ở các thiết bị tạo ra nó. Khảo sát càng chi tiết yếu tố này, ta càng có cơ hội kiểm soát biến thiên do từng thiết bị trong quy trình sản xuất gây nên.

(2) Nguyên vật liệu: Vấn đề này nằm ở khâu kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào. Bản thân nguyên vật liệu thường là đầu ra của một hệ thống khác nên các thông số chất lượng của nó cũng bị biến thiên do hệ thống của nó gây nên. Đến lượt, sự biến thiên này lại đóng góp vào độ biến thiên của hệ thống chúng ta. Ví dụ điển hình là các hãng bán thức ăn nhanh muốn ổn định chất lượng món khoai tây của mình thì phải tìm cách ổn định chất lượng khoai tây đầu vào. Muốn vậy họ phải làm việc với nông dân, cung cấp quy trình, hỗ trợ kỹ thuật trồng khoai và đảm bảo giá khoai đầu ra cho nông dân.

(3) Môi trường: Môi trường ở đây là nơi làm việc, sản xuất để tạo ra sản phẩm, tất cả các thông số vật lý của môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, từ trường, bụi, áp suất, phóng xạ…đều góp phần tạo ra sự biến thiên trong sản phẩm. Có một số sản phẩm đặc biệt là công nghệ cao (chẳng hạn như sản xuất chip máy tính, ổ cứng…) thường đòi hỏi môi trường phòng sạch trong đó các thông số môi trường vật lý đều được kiểm soát, hàm lượng bụi rất thấp so với không khí bình thường. Tùy vào loại ản phẩm mà tiêu chuẩn phòng sạch có thể khác nhau. Muốn khảo sát các yếu tố môi trường có ảnh hưởng đến biến thiên chất lượng như thế nào, người ta thường tiến hành thí nghiệm trong điều kiện chân không, hoặc tách biệt các yếu tố vật lý cần khảo sát trước khi thí nghiệm.

4) Con người: Đây là một yếu tố quan trọng vì các sản phẩm sản xuất ra hầu hết phải có sự tham gia của con người. Trạng thái tâm lý, sức khỏe, phương pháp sử dụng, thao tác đều ảnh hưởng đến độ biến thiên của sản phẩm. Ngoài ra, kiến thức về độ biến thiên do các nguồn khác gây ra (đề cập bên trên) sẽ quyết định mức độ kiểm soát độ biến thiên của người vận hành. Một người có kiến thức và kỹ năng tốt sẽ luôn cho sản phẩm có biến thiên thấp.

Độ biến thiên cho sản phẩm từ đầu vào cho đến đầu ra là kết quả tổng hợp từ bốn nguồn trên gây ra. Ngoài ra, ta cần phải chú ý đến một nguồn nữa. Để khảo sát độ biến thiên của sản phẩm đầu ra, ta phải tiến hành đo đạc. Chính quá trình này cũng là nguồn gây ra sự biến thiên. Lúc này, người đo đạc, thiết bị đo và  môi trường là ba nguồn gây ra biến thiên. Trên thực tế, thường mức độ biến thiên do đo đạc khoảng chừng 1/10 độ biến thiên do 4 nguồn trên trong quá trình sản xuất. Do đó, khi khảo sát biến thiên về chất lượng của sản phẩm đầu ra, cần ý thức được rằng kết quả biến thiên từ hai quá trình chính: quá trình sản xuất (4 nhóm nguyên nhân ở trên) và quá trình đo đạc (3 nhóm nguyên nhân).

Tất cả các nguồn gây ra biến thiên này, theo tính chất có thể chia ra hai nhóm: tác nhân ngẫu nhiên (tác nhân chung, tác nhân nền) và tác nhân có thể chỉ ra được (tác nhân đặc biệt). Sự phân chia theo cách này có vai trò nền tảng trong việc sử dụng biểu đồ kiểm soát. Các tác nhân ngẫu nhiên gây ra biến thiên không thể tránh được bởi vì bản chất chúng là kết quả từ nhiều nguồn, phức tạp, khó xác định và đo lường. Tuy nhiên, chúng thường nhỏ và không quá quan trọng. Ta không thể loại bỏ được hoàn toàn nhưng có thể giảm thiểu và kiểm soát được chúng. Nếu một quá trình chỉ chịu chi phối bởi các tác nhân ngẫu nhiên, ta có thể xem chúng ổn định và kiểm soát thống kê được. Ngược lại, khi các tác nhân đặc biệt hiện diện, biến thiên sẽ vượt mức bình thường và quá trình được xem là ngoài tầm kiểm soát.

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: