you're reading...
Kỹ thuật hệ thống công nghiệp, Kiểm soát chất lượng

Biểu đồ kiểm soát dùng để làm gì?

Minh họa biểu đồ kiểm soát (Nguồn: internet)

Bài này viết về cơ sở của biểu đồ kiểm soát (tạm dịch từ Control chart), một trong những công cụ kiểm soát chất lượng bằng thống kê. Phần lớn nội dung dịch từ sách “Introduction to Industrial and System Engineering” của tác giả Wayne C. Turner và cộng sự. Thông tin sách trên Amazon tại đây.

Biểu đồ kiểm soát là một công cụ dùng để kiểm soát độ biến thiên (hay biến động) của chất lượng sản phẩm đầu ra. Chúng cho ta biết biến động của quá trình đang diễn ra có ổn định hay không. Một quá trình được xem là ổn định nếu nằm trong mức kiểm soát (in-control process), có thể dự báo được, và độ biến động gây ra do các tác nhân chung (common causes). Biểu đồ kiểm soát giúp chúng ta xem độ biến động một quá trình là do các tác nhân chung (gây quá trình ổn định) hay do các tác nhân đặc biệt (tạm dịch từ special causes) nào đó (gây quá trình không ổn định).

Cuộc sống chúng ta là một quá trình. Tất cả những gì xảy ra trong cuộc sống đều thay đổi, không có gì diễn ra hai lần y hệt nhau. Các quá trình xảy ra trong hệ thống cũng vậy, đều xảy ra với một mức dao động nào đó vì chúng luôn luôn chịu tác động của các tác nhân gây biến thiên. Đọc thêm bài về độ biến thiên của chất lượng tại đây.

Các tác nhân chung là những tác nhân nền tảng, liên quan đến cơ sở hạ tầng, môi trường…là một phần của quá trình, luôn tác động đến quá trình một cách xuyên suốt, gây ra biến thiên trong chất lượng đầu ra.  Có thể ví dụ ở nhà máy sản xuất các tác nhân chung như: nhiệt độ môi trường, điều kiện vệ sinh nhà máy, mức độ công nghệ, trình độ nhân lực…

Các tác nhân đặc biệt, không phải là một phần của quá trình, không tác động đến tất cả mọi người, chỉ xảy ra trong một số trường hợp, cá nhân cụ thể nào đó. Ví dụ, có một sơ suất nào đó ở nhân viên vận hành, một sai sót ở khâu kiểm soát nhiên liệu đầu vào, hoặc một phụ tùng nào đó bị mòn…Tất cả những nguyên nhân đột xuất, tạm thời như thế đều gây ra biến thiên lớn ở chất lượng, công việc đầu ra. Chúng ta hoàn toàn có thể khắc phục những nguyên nhân đặc biệt này nếu xác định được chúng bằng các hành động cụ thể, ít tốn thời gian. Không như những tác nhân chung, cách duy nhất để giảm biên độ dao động do tác nhân chung là phải thay đổi nền tảng cho hệ thống, ví dụ như thay vật liệu cho nền nhà xưởng, trang bị hệ thống kiểm soát nhiệt độ, thay đổi công nghệ…

Biểu đồ kiểm soát được dùng như một công cụ chẩn đoán và khắc phục trong khâu kiểm soát các quá trình sản xuất. Cha đẻ của biểu đồ kiểm soát là Shewhart, là một nhà vật lý, kỹ sư, thống kê người Mỹ.  Các biểu đồ kiểm soát được dùng phổ biến nhất là biểu đồ  \bar{X} , R, p and c. Biểu đồ  \bar{X} R được dùng cùng với nhau cho đầu ra là dữ liệu số, biểu pc thường dùng cho dữ liệu thuộc tính.

Biểu đồ kiểm soát là một công cụ quản lý chất lượng dùng để:

1. Đưa quá trình vào vùng kiểm soát.

2. Giữ cho quá trình trong phạm vi kiểm soát.

3. Xác định khả năng đáp ứng tiêu chuẩn đầu ra của quá trình.

Để làm được điều này, các sản phẩm đầu ra của một quá trình cần kiểm soát sẽ được lấy mẫu, thực hiện thống kê của mẫu (mang tên một trong những loại biểu đồ kiểm soát), và vẽ biểu đồ. Cách lấy mẫu và tính toán cụ thể sẽ được minh họa trong bài sau. Nếu độ biến thiên của quá trình chỉ do tác nhân chung, quá trình nằm trong trạng thái kiểm soát thống kê (state of statistical control – SOSC)  và ta có thể thấy biểu đồ dao động ở một mức hợp lý theo thời gian, các giá trị đo rơi trong một vùng giới hạn theo một xu thế dự báo được. Khi có tác nhân đặc biệt xảy ra ví dụ như con người, thiết bị, hay nguyên vật liệu, quá trình sẽ mất kiểm soát (out of control – OOC), trên biểu đồ kiểm soát sẽ xuất hiện dao động với xu thế bất thường, không ngẫu nhiên.

Cấu tạo của biểu đồ kiểm soát bao gồm một đường trung tâm, đường cận trên và đường cận dưới. Các cận trên và cận dưới này thường cách đường trung tâm 3 độ lệch chuẩn (của thông số thống kê được vẽ trên biểu đồ) trên và dưới đường trung tâm. Do đó điểm nào nằm ngoài các đường giới hạn này hầu như sẽ phản ánh sự bất thường của quá trình. Để xác các điều kiện vượt kiểm soát cũng như nguyên nhân, người ta thường dựa vào các điểm nằm ngoài vùng giới hạn này cũng như xu thế của các điểm trên đồ thị. Đây cũng là lý do tại sao hầu hết các thống kê của mẫu thường được vẽ theo thời gian.

About these ads

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 781 other followers

%d bloggers like this: